İş hukukunda arabuluculuk ne anlama geliyor?

Kanun değişikliği ile 01.01.2018 tarihi itibariyle işçi ve işveren arasındaki hukuk uyuşmazlıklarında dava açmadan evvel arabulucuya başvurmak zorunlu hale geldi.

Arabuluculuk kurumunun ilk olarak  iş hukukunda zorunlu hale getirilmesi bu kuruma ilişkin sorunların da ilk olarak iş hukukuyla ilgili olmasına neden oldu. İş hukukunda 1,5 yılı aşan zorunlu arabuluculuk deneyimi kimilerine göre oldukça başarılı, fakat diğer yandan ise oldukça eleştiriliyor...

Peki iş hukukunda zorunlu arabuluculuğa karşı çıkılmasının nedenleri neler ? Uygulamada neler yaşandı ?

• İşverenlerin bir kısmı baştan arabuluculuğa olumsuz yaklaştı. Bu tavırları esasen işçinin alacağını arabulucu önünde alamamasına ve zorunlu arabuluculuk nedeniyle daha uzun sürede hakkına kavuşmasına neden oldu. (Elbette burada arabuluculuk kurumunu suçlamak pek adil olmayacak, zira bu sorun tamamen bir kısım işverenin kişisel yaklaşımdan kaynaklandı.)

• Bir kısım işveren ise bu kurumu bir fırsat olarak gördü ve işçinin hak ve alacağını pazarlık konusu yaptı. Örneğin 10 lira alacağı olan işçi 4-5 liralara anlaşmak durumunda kaldı. Hatta bu anlaşmalar ile işçinin alacağının ödeme tarihi 6 ay, 1 yıl sonrasına atıldı...  (Ekonomik krizin her kesimden hissedildiği, işsizlik oranının her geçen gün arttığı bu dönemde işçiler yasal haklarının törpülenerek verilmesine razı olmak durumunda kaldı, bir nevi arabuluculuk gabin(sömürü) aracı oldu.)

• Hatta öyle ki arabuluculuk belgesi olan kimi işveren avukatları aracılığıyla arabulucu önünde görüşme yapılmış gibi ihtiyari arabuluculuk suretiyle anlaşma tutanakları düzenlenerek işçinin yasal haklarının tamamının alınmasının önüne geçmeye çalışıldı... 

• Bu süreçte işverenler "şirket arabulucusu" aramaya başladılar. İşçilerin bir kısmı arabuluculuk kurumunun ne olduğundan habersiz bir şekilde sanki işverenin insan kaynakları ya da muhasebe birimiyle anlaşma yapıyor gibi "şirket arabulucusu" önünde kendilerine verilenle yetinmeye çalıştılar... (Yargıtay çok yakın tarihte bu şekilde yapılan anlaşma tutanağını geçersiz saydı.)

Arabulucuk düzenlemesinde amaç tarafların birbirini anlayarak, kendi vicdanlarının da rahat edeceği, iki tarafın ortak bir çözüm sağlamasını sağlamaktı. Hukukun katı kurallarından ari, serbestçe anlaşılmasını öngörüyordu. Fakat arabuluculuk  uygulamada ne yazık ki çoğu zaman güçlünün elindeki bir koz oldu... Kötü uygulama nedeniyle bu kurumdan beklentinin karşılanmadığı söylenebilir.

Arabuluculuk kurumunun güzel yönleri hiç mi yok diyebilirsiniz. Elbette bu soruya olumsuz cevap vermek haksızlık olacaktır...

Örneğin kısa sürede çözüm imkanı sağlaması, işçi ile işverenin tarafsız  kolaylaştırıcı bir uzlaştırmacı önünde görüşebilme imkanı, alternatif çözümler sunabilmesi vs... Tabi tüm bu güzel yönler arabuluculuk kurumunun istismar edilmeden uygulanması durumuna özgü...

Peki ne yapmalı ?

Arabuluculuk kurumundan kısa zamanda vazgeçilmeyeceği, hukuk uygulamamızda alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının daha yoğun bir uygulama alanı bulacağı rahatlıkla söylenebilir. Uygulamada ciddi sıkıntılar yaşandığı ortada.. Hocalarımdan öğrendiğim bir şey var, kanun/kural önemli değil, önemli olan nasıl uygulandığı...

Hal böyleyken daha duyarlı bir arabuluculuk uygulaması hepimizin(arabulucular, avukatlar, işveren ve işçiler... ) sorumluluğunda olmalı...

Bir öneri:

Bu kapsamda işveren karşısında görece daha korumasız durumda sayılan işçilere şu söylenebilir: Arabulucu önünde yaptığınız anlaşma kural olarak kesinleşmiş bir mahkeme kararı hükmündedir. Dolayısıyla bu kadar ciddi sonuçları olan bir sürece gireceğiniz zaman, işvereniniz sizi arabulucu önünde anlaşmaya davet ettiğinde bir avukattan danışmanlık hizmeti almanız haklarınızı korumanızda oldukça yardımcı olacaktır ...

Sizler de merak ettiğiniz konuları bana ileterek bir sonraki yazımın konusunu belirleyebilirsiniz.