İşveren işçiden olan alacağını işçiye ödeyeceği ücret ile takas edebilir mi ?

İşçi - işveren dünyasında yaşanan sorunlardan biri de işçinin işyerine zarar vermesi yahut bir başka nedenle işverenine borçlu olması durumlarında işverenin işçiden olan alacağını, işçiye ödeyeceği ücret borcuna mahsup edip edemeyeceği konusudur.

Örneğin kimi zaman işçi işyerine zarar verebilmektedir. Kimi zaman işçi bir anda sebepsiz yere işi bırakabilmekte ve işverenin ihbar tazminatı alacağı doğmaktadır. Hatta kimi durumlarda işçi işverenden çeşitli sebeplerle borç almakta fakat ödeme yapmamakta yahut yapamamaktadır. 

İşverenler de doğal olarak işçiye ücretlerini ödemek istemeyip bu alacaklarına mahsup etmek istemektedir.

Peki Kanun işverene takas ve mahsup yetkisi tanıyor mu ?

İlk bakışta işveren ile işçinin karşılıklı hem alacaklı hem borçlu olduğu bu gibi durumlarda takas ve mahsubun mümkün olduğu düşünülebilir. 

Ancak İş Hukukunda geçimini emeği ile sağlayan işçi için ücretin kendisi ve ailesi için taşıdığı önem nedeniyle  takas ve mahsuba ilişkin özel hükümler bulunmaktadır.

Türk Borçlar Kanunumuz 407. maddesi ile "işverenin işçiden olan alacağı ile işçiye ödemesi gereken ücret borcunu ancak işçinin açık rızası varsa mahsup edebileceğini" düzenlemiştir. 

Neden işçinin rızası aranıyor ?

Diğer borç ilişkilerinde takas ve mahsup için borçlunun rızası aranmamakla birlikte İş Hukukunda takas  ve mahsup için işçinin rızasının aranması, kanunun işçi ücretinin işçi ve ailesi için temel geçim kaynağı olduğunu kabul etmesinden ve özel olarak korunması gerektiği düşüncesinden kaynaklanmaktadır.

Hatta kanun işçinin ücretini, işçinin işverene kasten zarar vermesi durumlarında dahi korumuştur. Türk Borçlar Kanunu madde 407' nin devamında "işçinin işverene kasten sebebiyet vererek uğrattığı zararın  kesinleşen bir mahkeme kararı ile sabit olması durumunda" dahi işverenin takas ve mahsup hakkını sınırsız kullanamayacağını düzenlemiştir. Bu durumda işverenler ancak "ücretin haczedilebilir kısmı kadarını" takas edebilirler.

Ücretin haczedilebilir kısmı İcra ve İflas Kanunu m. 83 ve İş Kanunu madde 35'de düzenlenmiş olup uygulamada genel olarak işçinin maaşının 1/4'ünün haczedildiğini söyleyebiliriz.

Son söz:

Ücretin takas ve mahsubunun düzenlendiği TBK m.407'nin madde başlığı "ücretin korunması" olup madde içeriğinden başlığın hakkını verdiği söylenebilir :)